Lý mười thương, hò giã gạo

Ca Huế và dân ca Bình Trị Thiên cần được thống nhất

TTH - Dị bạn dạng là hiện tượng lạ thường chạm chán trong âm nhạc truyền thống. Tuy vậy, một số trường hợp trong ca Huế cùng dân ca Bình Trị Thiên rất cần phải thống độc nhất trong biện pháp hiểu, bí quyết viết với trao truyền.


*

Biểu diễn ca Huế tại lễ đón bằng công dấn ca Huế là di sản văn hóa truyền thống phi vật thể quốc gia. Ảnh: Minh Hiền

Chúng tôi vẫn được nghe các nghệ nhân với diễn viên hát lý Giao duyên cùng với lời cũ như sau:

Gặp nhau đây

Mới buổi đầu trăng gió

Xin hỏi cô một lời (2 lần)

Cô sẽ có chồng chưa?

Xin hỏi cô một lời

Cô đang có ông chồng chưa?

Một số sách cũng viết lời lý Giao Duyên Bình Trị Thiên như vậy. Vượt trình khám phá dân ca nhạc cổ quê hương, tôi cứ ngờ ngợ. Vẫn hiểu được câu lý này từ khu vực miền bắc truyền vào. Người khu vực miền bắc gọi các chị em là “cô”. Phương pháp tỏ tình to gan lớn mật bạo, “mới khởi đầu trăng gió” cơ mà đã hỏi thẳng: “Cô đang có ông chồng chưa?”, là biện pháp tỏ tình gồm phần khiếm nhã, thô mộc khi vào xứ Huế vẫn giữ nguyên như vậy sao? Cũng vùng khu đất Thuận Hóa, gồm câu tục ngữ khôn cùng hay: “Nhất chặt tre, hai ve gái” kia mà! cùng còn biết bao câu ca dao nói lên bí quyết tỏ tình vừa tha thiết, vừa kín đáo đáo đến nao lòng khi người đàn ông giáp mặt fan yêu. Ví như:

Ngó em như ngó phương diện trời

Chói chang nặng nề ngó, trao lời cực nhọc trao!

Có lẽ nào câu hát Giao duyên từ miền bắc du nhập, qua thời gian không tồn tại một lời khác giỏi hơn sao. Rồi, tôi lại được hiểu một văn bản khác của lý Giao duyên Bình Trị Thiên, vẫn là cách xưng hô của khu vực miền bắc (từ “cô”) nhưng thắc mắc đã khác:

Xin hỏi cô một lời

Nàng đã gồm nơi chưa?

Lại có bản ghi người đàn ông hỏi một biện pháp trống không:

Gặp nhau đây

Mới buổi đầu trăng gió

Xin hỏi một lời

Đã có nơi chưa?

Thật nhẹ nhõm, “Xin hỏi một lời/ Đã có nơi chưa?”. Gồm thế chứ! câu hỏi thật tế nhị, vừa mặn mà ý vị lời nạp năng lượng tiếng nói của quê hương…

Một trường thích hợp khác, sẽ là tiếng đệm hò hụi của Bình Trị Thiên. Những diễn viên hiện nay vẫn hay hát tiếng đệm (lời xô) là:

Bơ hò bơ hụi

Hết hụi (ta) hò khoan

là hù là khoan!

Vì sao new vào hò hụi cơ mà lời xô lại “hết hụi”? mặt khác, thường thì hò khoan xong, thì tác giả lời ca viết lời hò hụi để xong tiết mục, vậy sao lại “hết hụi ta hò khoan”. Qua search hiểu, đối chiếu những văn bản, thì vướng mắc trên được giải đáp cụ thể và đối chọi giản. Đó là lừng chừng tự khi nào từ “hát hụi” lại hát thành “hết hụi”! Hát đúng giờ đệm yêu cầu là:

Bơ hò bơ hụi

Bơ hò hụi

Hát hụi (ta) hò khoan

là hù là khoan!

Vậy là “Hát hụi” chứ không thể “Hết hụi”. Vì chưng đó, xin đề xuất hát đúng lời “xô”, còn nếu như không sẽ vô nghĩa, dù chỉ với tiếng đệm.

Bạn đang xem: Lý mười thương, hò giã gạo

Một trường đúng theo nữa cơ mà theo chúng tôi cũng rất cần phải lưu ý, đó là lời ca nam bình “Tình phân ly” viết về cuộc hôn nhân gia đình giữa công chúa Huyền Trân với vua Champa vào đầu thế kỷ XIV. Bài bác Nam Bình “Tình phân ly” của ông Võ Chuẩn. Ông quê ở hương Thủy, quá Thiên Huế, từng giữ lại chức Tổng đốc Nghệ An, biến đổi lời ca này vào khoảng những năm 1930 – 1940. Xin nói đến ba từ trong văn bạn dạng bài phái nam Bình danh tiếng này. Có tín đồ hát:

Độ xuân thì

Số lao đao giỏi là duyên nợ gì.

một bạn dạng khác:

Độ xuân thì

Cái lương duyên xuất xắc là nợ duyên gì.

Rõ ràng, “Số lao đao” hạ thấp ý nghĩa sâu sắc lớn lao về sự kiện công chúa Huyền Trân kết duyên cùng vua Champa. Ao ước sao khi truyền dạy, biểu diễn, in ấn, bố từ “Số lao đao” thay bởi “Cái lương duyên”.

Xem thêm:

Báo Nhân Dân mỗi tháng số 61 mon 5/2002 trang 13 có: “Hò Huế, điều tốt đẹp tao nhã”. Với đầu đề ấy, ta ko thể gật đầu đồng ý với tác giả, vì chưng tuyệt đại đa số các làn điệu hò Huế những gắn cùng với lao đụng sản xuất, quan yếu nói nó là 1 trong những “thú vui tao nhã”. Bài báo cũng làm cho những người đọc hiểu nhầm về ca Huế khi viết: “Hò Huế, hay còn được gọi là Ca Huế là 1 trong những bộ môn thẩm mỹ và nghệ thuật (…)”. Sách Âm nhạc cung đình triều Nguyễn, công ty xuất phiên bản Thuận Hóa, năm 1997 – trang 164, viết: “Ngoài các chuyên nghiệp trên, ca Huế còn gồm cả những bài hò, bài bác lý vào dân ca miền trung như lý Tình tang, hò mái nhì”. Như vậy, theo những tác giả thì xung quanh các bài bản như vẫn gọi lâu nay, ca Huế còn bao hàm các điệu của hò và những làn điệu lý của Bình Trị Thiên (còn điện thoại tư vấn là lý Huế). Thật là 1 trong những sự nhầm lẫn ko đáng tất cả khi mang lại rằng các làn điệu hò Huế, lý Huế cũng chính là ca Huế! Xét về nguồn gốc, thời hạn ra đời, ngôn từ phản ánh, hiệ tượng thơ – ca, khúc thức – âm nhạc, bề ngoài diễn xướng… bọn chúng là ba mô hình riêng biệt.

Thuật ngữ ca Huế được gọi là những bài bác hát khởi đầu từ kinh đô Huế khoảng tầm từ thay kỷ XVII đến gắng kỷ XIX, (nhạc bao gồm trước, lời chế tạo sau) hình thành nên từ tinh hoa của những làn điệu dân ca và âm thanh bác học (âm nhạc cung đình, cửa ngõ quyền…). Ca Huế là đỉnh điểm của lối diễn xướng đơn lẻ trong kho tàng nhạc cổ dân tộc. Về lời, ca Huế nói chung tạo thành nhiều đoạn (còn gọi là trổ, sáp); từng trổ, từng vần (khác với hò Huế và lý Huế làn điệu dựa vào ca dao cùng với thể thơ dân tộc hầu hết là lục bát, tuy nhiên thất lục bát). Lời của bài bác ca Huế như một bài xích thơ từ bỏ do, câu ngắn, câu dài phụ thuộc vào nhạc. Các bài bản ca Huế độc lập, hoàn chỉnh, nhưng bao gồm khi trở thành một đội hợp (như 10 bạn dạng tấu, còn gọi là Thập thủ liên hoàn).

Nhân đây cũng ý kiến đề nghị viết, điện thoại tư vấn đúng điệu Phẩm Tuyết vào Thập thủ liên hoàn. Mười bản trong thập thủ liên hoàn xếp theo vật dụng tự như sau: Phẩm Tuyết, Nguyên Tiêu, hồ Quảng, Liên Hoàn, Bình Bản, Tây Mai, Kim Tiền, Xuân Phong, Long Hổ, Tẩu Mã. Mặc dù nhiều bạn gọi, viết điệu Phẩm Tuyết sản phẩm Tiết là ko đúng. Nghĩa một trong những điệu vào Thập thủ liên hoàn như sau: Phẩm Tuyết là tả đông đảo bông tuyết (ca Huế từ lâu vẫn hay ngâm vịnh cảnh đẹp vạn vật thiên nhiên “vân, hoa, tuyết, nguyệt”); Nguyên Tiêu - nói tới Tết Nguyên Tiêu – rằm mon Giêng; Tây Mai nói hoa mơ ngơi nghỉ phía Tây ngôi nhà… “Vân, hoa, tuyết, nguyệt” là bí quyết nói bảo hộ về cảnh đẹp vạn vật thiên nhiên mà thôi. Theo nhà nghiên cứu và phân tích Cao Huy Đỉnh, vua từ Đức yêu mong các chuyên nghiệp hóa tên Nôm cần dịch ra chữ Hán, hoặc đem tên chữ thời xưa và thực tiễn kẻ sỹ đã và đang làm như vậy. Các điệu lý Huế cũng có hiện tượng này. Những điệu lý Chuồn Chuồn, con Sáo, Trăm Hoa… bao gồm thêm mọi “tên chữ”: tiểu Khúc, Giang Nam, Tử Vi… do vậy gọi đúng, viết đúng bắt buộc là điệu Phẩm Tuyết chứ không hẳn là Phẩm Tiết

Quả là qua thời gian tìm hiểu, họ càng đọc thêm, yêu thương thêm ca Huế với dân ca quê hương.